تبلیغات
صاعقه/saegheh - صاعقه ازنظردانشمندان
صاعقه/saegheh

هنگامی كه مامتولدمی شویم ما میگرییم ودیگران می خندند((خداكندوقتی كه می میریم))مابخندیم ودیگران گریه كنند

صاعقه ازنظردانشمندان

سه شنبه 14 اردیبهشت 1389

از آثار عُلوی که از قدیم در متون فلسفی ، بحث طبیعیات ، در تبیین آن مطالبی آمده است . حکما و دانشمندان مسلمان نیز بر پایة همان متون ، خصوصاً آثار ارسطو، در این باره سخن گفته اند. در باورهای عامیانه که گاه رنگ دینی نیز گرفته است ، در خصوص این پدیدة طبیعی تلقّیهایی وجود دارد؛ و چون برق اغلب با رعد همراه است ، غالباً از این دو پدیده در یک باب بحث شده است .


درک قدما از سبب پیدایش برق و رعد و تبیین آن مبتنی بر جهان شناسی آنان بوده است . از دانشمندان پیش از ارسطو، امپدوکلس (در متون عربی : انباذقلس ، انبدقلیس )، دانشمند قرن پنجم قبل از میلاد، بر آن بوده است که برق ، آتشی است که از پرتو خورشید در ابر پنهان می شود و سپس پدیدار می گردد. انکساغورس برق را از جنس اثیر * می دانسته که به سوی ابر پایین می آید، به درون آن می رود و سپس ظاهر می گردد. این ظهور، همان برق است که اگر درون ابر خاموش شود، رعد پدید می آید (ارسطو، ص 81( ارسطو در کتاب ، متئورولوگیکا ، که با نام الا´ثار العُلویه به عربی ترجمه شده ، بعد از بیان این دو رأی ، می گوید که بخار بر دو گونه است : مرطوب (بخار آب ) و خشک (ذرات عناصر زمینی که از آن به دخان نیز تعبیر می کنند). بخار

مرطوب به بالا حرکت می کند، به محل سرما (زمهریر) می رسد و فشرده و متراکم می شود. ابر، شبنم ، مه ، باران ، تگرگ وبرف از همین بخار مرطوب متراکم پدید می آید... ] در این حالت [ بخار خشک که همراه بخار مرطوب از زمین بالا آمده است و به سبب برودت هوا در آن جمع و فشرده شده و نمی تواند آشکار شود، در دل ابر به حرکت در می آید، با ابر برخورد می کند، آن را می شکافد و از آن صدایی برمی خیزد که «رعد» است ؛ مانند صدایی که هنگام سوختن چوبِتر شنیده می شود. اما «برق » ناشی از بادِ گرمِ خشک (جنبش بخار خشک داغ ) است که به صورت فشرده در ابر وجود دارد. این باد ابر را بشدت ملتهب می کند و می سوزاند، و همچون آهن بسیار داغی که در آب فرو رود صدایی می دهد که رعد است و آتشی که از آن خارج می شود برق است . البته برق ، به سبب لطافتش ، زودتر به ما می رسد؛ دیدن پیش از شنیدن روی می دهد و برق همزمان

با پدید آمدنش احساس می شود (فَیُحَسُّ لِوَقِتِه ؛ ارسطو، ص 81 ـ 82(.

به نظر ارسطو، رعد گاهی نیز از خاموش شدن آتش در ابر پدید می آید، و بعلاوه ، شدت رعد به نوع ابر و جای آن بستگی دارد. وی سپس برخی از آرای حکمای پیشین را مطرح می کند و آنها را نادرست می خواند و دلایلی نیز ارائه می دهد (ص 82 ـ 83(.

یعقوب بن اسحاق کندی ، فیلسوف مشهور قرن سوم در رسالة فی علّة الثلج و البَرد و البرق و... (ص 81 ـ84) همین نظر را آورده و جنبش ذرّات زمینی موجود در ابر را منشأ پیدایش باد می داند که شکافتن ابرها (انخراق الغمام ) رعد ایجاد می کند و از محترق کردن آن ، برق پدید می آورد.

حسن بن بُهلول (بَر بُهلول )، دانشمند قرن چهارم ، در مبحث «آثار عُلوی » از کتاب الدلائل (ص 287 به بعد)، به نقل آرای دانشمندان پرداخته است ؛ وی ابتدا قول ارسطو را می آورد و توضیح می دهد که رعد و برق همزمان پدید می آیند، اما چشم برق را بی درنگ می بیند (اِنَّ البَصَرَ یَرَی الاَلوانَ بِلازمانٍ) و گوش پس از گذشت زمان صدا را می شنود؛ و این زمان به فاصلة ابر تا زمین بستگی دارد (ص 300ـ301). وی سپس به مقاله ای که از تئوفراستوس (در متون عربی : ثاؤفرسطوس ) در همین موضوع یافته و به سریانی برگردانده ، اشاره می کند و مختصر آن را در همین کتاب می آورد. در این مقاله هفت علت برای پدید آمدن رعد مطرح شده است ، از جمله : برخورد و در هم رفتن دو پارة ابر غلیظ ، وزیدن باد به درون ابر، وارد شدن آتش به درون ابر مرطوب ، شکافته شدن ابر بر اثر باد که مدتی در آن مانده بوده است و.... تئوفراستوس برای هر یک از اسبابی که پیش کشیده یک مثال نیز آورده است . آنگاه از اسباب پدید آمدن برق بحث کرده و چهار سبب برای آن احتمال داده است که برخی از آنها همان اسباب پدید آمدن رعد است ؛ مانند برخورد شدید دو پارة ابر به یکدیگر (اصطفاق ) یا کشیده شدن آنها به همدیگر (احتکاک ). بحث دیگر این رساله ، علل پدید آمدن رعد بدون برق و بر عکس است (همان ، ص 308ـ312).

در رسالة کوتاه فی ذکر اسباب الرعد (ص 2ـ4) منسوب به ابن سینا همان مطالب تئوفراستوس تقریباً با همان ترتیب آمده است ، و بعلاوه ، در سبب تقدّم برق بر رعد دو احتمال داده شده است : یکی اینکه برق نسبت به رعد در زمانی زودتر، از ابر بیرون آید؛ دیگر اینکه برق و رعد همزمان پدید آیند، ولی ما برق را زودتر ببینیم و سپس صدای رعد را بشنویم ؛ همان گونه که اگر از دور مردی را ببینیم که هیزم می شکند، اگر چه صدای شکستن هیزم همزمان با ضربه ای که به آن می خورد ایجاد می شود، ابتدا برخورد تبر به هیزم را می بینیم و سپس صدا را می شنویم .

بحث دقیق و تفصیلی ابن سینا دربارة رعد و برق در شفا ( الطبیعیات ، ج 2، فن 5، ص 67ـ70) آمده که بر پایة نظر ارسطو، با عباراتی رساتر و توضیح بیشتر بیان شده است . او بر این دیدگاه که همراه با بخار آب (بخار مرطوب )، مقداری بخار دخانی نیز بالا می رود و تا رسیدن به طبقات بالا و سرد نمی تواند از آن جدا شود، تأکید می کند و مراحلی را که پس از سرد شدن بخار آب ، برای این بخار دخانی ـ که گرمای آن ماندگارتر از گرمای بخار آب است ـ پیش می آید و به ایجاد رعد و برق می انجامد، توضیح می دهد. بخار دخانی در شرایط خاص ، ناگزیر از ابر بیرون می آید، و این بیرون آمدن هم با صدا همراه است (رعد) و هم با اشتعال (برق رجوع کنید به لاَنَّ هذا الدخانَ لطیفٌ متهیّی ءٌ لِلاِشتعالِ). سپس می کوشد با آوردن مثالهایی از طبیعت ، این نظر را تأیید کند.

ابن سینا، در شفا ، بر خلاف آنچه در رسالة منسوب به او آمده ، تصریح می کند که برق حتماً با رعد همراه است ،از آنرو که منشأ برق ، جنبش بخار دخانی در دل ابر است که طبعاً تولید صدا می کند؛ البته ممکن است که صدای رعد شنیده نشود. اما رعد بدون برق گاهی روی می دهد. گاهی نیز برق سبب پدید آمدن رعد می شود، به این ترتیب که برق بعد از ایجاد، در ابر خاموش می شود و در این صورت صدای خاموش شدن آن به گوش می رسد، گویی برق سبب پدید آمدن رعد شده است .

او نیز طبق دیدگاه مقبول و رایج آن روزگار، می گوید که برق بی درنگ دیده می شود (انّ البرقَ یُحَسُّ فی الا´نِ بلا زمانٍ) و رعد نیاز به زمان دارد، از آنرو که برای رسیدن صدا به گوش شنونده لازم است که در هوا موج ایجاد شود؛ این حرکت است و هر حرکتی در زمان روی می دهد. اختلاف شدت صدای رعدها به نوع ابر و باد و نیز به جای ابر بستگی دارد. او نیز مانند ارسطو، به نقل و نقد برخی آرا دربارة رعد و برق پرداخته است .

در رسائل اخوان الصفاء (ج 2، ص 75) نکتة جدیدی بر آرای قدما افزوده نشده است ، جز اینکه علت زودتر حس شدن برق نسبت به رعد، روحانی بودن آن و جسمانی بودن صدا ذکر شده است .

از میان آثاری که به زبان فارسی در این باره نوشته شده می توان به رسالة آثار عُلوی ابوحاتم اسفزاری (تألیف شده در اواخر قرن پنجم )، الرسالة السنجریّة ابن سهلان ساوی (ربع اول قرن ششم ) و رسالة آثار علوی شرف الدین مسعودی مروزی (اواخر قرن ششم ) اشاره کرد. در رسالة نخست ، ابوحاتم اسفزاری همان نظر ارسطو و ابن سینا را توضیح داده و این نکته را نیز آورده که ممکن است چشم «از مسافتی که سخت دور بُوَد برق را ادراک کند»، اما حس سمع از مسافت دور صوت را نمی تواند ادراک کند. آنگاه دلیلی مشابه با دلیل اخوان الصفا ذکر کرده است (ص 16ـ17؛ نیز رجوع کنید به شهمردان رازی ، ص 428ـ429 که مطالب ابوحاتم اسفزاری را عیناً نقل کرده است ). ابن سهلان ساوی علاوه بر آنکه در سبب پیدایش رعد و برق ، توجیهی کم و بیش یکسان با آرای متقدمان بیان کرده و گفته است که دود (بخار دخانی ) «اگر گرم بماند قصد بالا کند و میغ را بدراند و از آن درانیدن آواز رعد خیزد... و از سختی درانیدن اندر فروزد و برق خیزد»، در توضیح فاصلة زمانی میان دیدن برق و شنیدن رعد به این نکته اشاره کرده است که «شنیدن را حاجت آید به رسیدن آواز به گوش ، و آواز، موج زدن هوا بُوَد از حرکتی به نیرو، و حرکت را زمانی باید، پس از این سبب ، رعد را به زمانی پس از دیدن برق شنوند، چنانکه اگر گازری جامه بر سنگ زند، کسی که ازو دور بُوَد حالی جامه بر سنگ زدن بیند و تا زمانی گذشته آواز آن زخم به وی رسد» (ص 34). مسعودی مروزی (ص 89 ـ 90) نیز همین توضیح را دقیقتر ارائه کرده و حتی به ساختمان گوش و چگونگی شنیدن آواها بر اثر حرکت عصب گوش ، که ناگزیر نیاز به زمان دارد، اشاره کرده است .

نکتة قابل ذکر دیگر آن است که ، به رغم گوناگونی تعبیرات طبیعی دانان قدیم از رعد و برق ، همة قدما صاعقه را همان برق ، اما با شدت و قدرتی بمراتب بیشتر، می دانند که «چون به لطافت برق نیست ، در زمان کوتاه فرونمی میرد و ابر غلیظ که از بالا به زیر می آید، برین مادة برق می زند و او را به قهر و قسر و قوّت تمام به سوی زمین می فرستد» (ارسطو، ص 87؛ کندی ، ص 82؛ ابن سینا، الشفاء ، الطبیعیات ، ج 2، فن 5، ص 70؛ مسعودی مروزی ، ص 109). ابن سینا با این تعبیر که صاعقه بادی از جنس ابر است که شعله ور شده ، به ذکر اقسام صاعقه و آثار آنها پرداخته است (همان ، ص 70ـ71؛ قس حسن بن بهلول ، ص 312(

بیشتر مؤلفان ، علاوه بر تبیین ماهیت صاعقه ، برخی مشاهدات شخصی یا شنیده های خود را گزارش کرده اند (مثلاً رجوع کنید به حسن بن بهلول ، ص 312ـ315؛ ابوحاتم اسفزاری ، ص 32ـ 34؛ شهمردان رازی ، ص 438ـ440؛ ابن سهلان ساوی ، ص 34ـ 35؛ مسعودی مروزی ، ص 109ـ110).

حسن بن محمدبن حسن قمی در تاریخ قم (تألیف 378 قمری ) از نیزة درازی که دو مهره از آن آویخته بوده و بر فراز منارة بلندی بر سر کوه خُور در روستای صَرْم برای «منع برق » (حفاظت در برابر صاعقه ) نصب شده بوده است یاد می کند (ص 67). احتمالاً این ابزار قابل قیاس با برقگیر باشد. از آنجا که رعد و برق و صاعقه از آشناترین و ملموسترین پدیده های جوی (آسمانی ) بوده ، در باورهای عامه مطالب بسیاری دربارة این سه پدیده دیده می شود؛ مانند موارد زیر:

1) ریباس (ریواس ) بر اثر رعد و برق بر سنگ کوه می روید (هدایت ، ص 121). در روایتی بسیار مشهور و قدیمی به رویش قارچ بر اثر رعد (ابن بیطار، ج 1، ص 121) یا رستن آن در سالهایی که بارش و رعد بسیار است اشاره شده است (انطاکی ، ص 395). اطلاق نام بنات الرعد بر قارچ در اینگونه مآخذ و کتابهای لغت نیز شاهد رواج این دیدگاه در آن روزگار است (ابن بیطار، همانجا؛ انطاکی ، ص 126؛ عقیلی علوی شیرازی ، ص 757 ـ 758، 915).

2) تمامی آبهای زمین به کوه قاف می روند و ابرها به آنجا می روند و آن چنان خود را از آب پر می کنند که دنبالة آنان سنگین و مانع پروازشان می شود. پس شمشیردارانی که بر دهانة نقبی در کوه قاف ایستاده اند به دنبالة ابرها ضربه می زنند تا آنها را قطع کنند. بر اثر این ضربات برق از ابرها می جهد. ابرها نیز خشمگین می شوند و می غرند (= رعد) ... آنگاه فرشته ای ابرهای سیراب را با تازیانه به جانبی که باران نیاز دارد می راند و باز هم از ابرها برق می جهد ... (از باورهای مردم ایلام ؛ اسدیان خرم آبادی ، باجلان فرخی ، و کیانی ، ص 141).

3) آذرخش خشم خداست که اگر بر کسی یا جایی فرو آید می سوزاند و خاکستر می کند (همان ، ص 142(

4) وقتی «غُرَّه تِراق » می آید، اسب حضرت علی علیه السلام از میان ابرها با تاخت عبور می کند (از عقاید مردم سروستان ؛ همایونی ، ص 219.(

برخی باورهای عامیانه حتی به آثار علمی نیز راه یافته است ؛ مثلاً ابوریحان بیرونی در الجماهر فی الجواهر از قول برخی آورده است که هر رنگ الماس برای یک وسیلة زینتی (مانند دستبند، خلخال و ...) مناسب است ؛ و اگر این نظم به هم بخورد، الماس بر اثر صدای رعد ترک برمی دارد (ص 172). وی به نقل از عده ای دیگر، پیدایش الماس را بر اثر اصابت برق و صاعقه دانسته است (ص 175)، اما مسعودی مروزی (ص 110ـ 111) بر آن است که «اگر مادة صاعقه غلیظ و قوی باشد چون بر زمین زند فرو شود، و حرارت ازو مفارقت کند و آن ماده منعقد شود، و او آن جوهر باشد که او را درخش خوانند و بعضی مردمان پندارند که الماس اینست .» نکتة جالب توجه این است که در برخی جواهرنامه ها در خواص الماس آمده است که «هر که الماس با خود دارد از صاعقه ایمن باشد» (نصیرالدین طوسی ، ص 69؛ کاشانی ، ص 83؛ زاوش ، ج 1، ص 152).


cheap phone psychics
شنبه 18 شهریور 1396 07:07 ب.ظ
سلام، من اعتقاد دارم که متوجه شدم شما از من بازدید کردید
وب سایت بنابراین من اینجا برای بازگشت میل است؟ من تلاش می کنم
برای پیدا کردن چیزهایی که برای ارتقاء وب سایت من انجام می شود! من معتقد هستم که کافی است از بعضی از ایده های شما استفاده کنید!!
free std testing near me
شنبه 18 شهریور 1396 01:48 ب.ظ
ما در اینجا آدرس اینترنتی مختلف را به هم زدیم
و فکر کردم ممکن است چیزها را بررسی کنم من دوست دارم آنچه را که ببینم اکنون دنبالش می کنم.

به جلو رفتن به صفحه وب خود را دوباره.
std screening near me
شنبه 18 شهریور 1396 09:34 ق.ظ
برای ارسال پست های جالب از شما متشکریم. من واقعا از خواندن آن لذت بردم، شما ممکن است
یک نویسنده عالی. من مطمئن خواهم بود که شما را به نشانه گذاری کنید
وبلاگ و قطعا در آینده قابل پیش بینی است.
من می خواهم تشویق کنم که شما کار بزرگ خود را ادامه دهید، خوب باشید
صبح!
cheap phone psychic reading
شنبه 18 شهریور 1396 08:05 ق.ظ
سلام، شما یک کار عالی انجام داده اید. من مطمئنا آن را می سازم
و شخصا به دوستانم پیشنهاد می کنم. من مطمئن هستم که از این سود خواهند برد
سایت.
confidential std test
شنبه 18 شهریور 1396 02:22 ق.ظ
با تشکر از وبلاگ بسیار جالب
cheap phone psychic readings
جمعه 17 شهریور 1396 11:45 ب.ظ
سلام! آیا می دانید اگر هر پلاگین برای کمک به جستجوگرها ایجاد کند؟
من تلاش می کنم وبلاگم را برای برخی از کلمات کلیدی هدفمند رتبه بندی کنم، اما
من نمیتوانم دستاوردهای بسیار خوبی را ببینم اگر می دانید از هر سهم لطفا به اشتراک بگذارید.
متشکرم!
chaturbatetokenshack.online
پنجشنبه 12 مرداد 1396 08:56 ب.ظ
What's Going down i am new to this, I stumbled upon this I have found It absolutely useful
and it has aided me out loads. I am hoping to contribute & assist different customers like its aided me.
Great job.
Gerald
دوشنبه 9 مرداد 1396 09:29 ب.ظ
Hey! I could have sworn I've been to this
site before but after reading through some of the post I realized it's new to me.

Nonetheless, I'm definitely glad I found it and I'll
be book-marking and checking back frequently!
Wendi
جمعه 16 تیر 1396 07:05 ب.ظ
Thanks very nice blog!
free std testing clinics near me
دوشنبه 5 تیر 1396 03:44 ب.ظ
بسیار ریشه از خود نوشتن در حالی که ظاهر شدن مناسب اصل آیا
واقعا کار کاملا با من پس از برخی از زمان.
جایی درون پاراگراف شما در واقع
موفق به من مؤمن متاسفانه تنها برای کوتاه در حالی که.

من هنوز مشکل خود را با فراز در منطق و شما خواهد را سادگی به کمک پر کسانی که معافیت.
در صورتی که شما در واقع که می توانید
انجام من خواهد قطعا بود در گم.
std clinic near me
سه شنبه 26 اردیبهشت 1396 05:11 ق.ظ
چلیپا از خود نوشتن در حالی
که ظاهر شدن مناسب در آیا واقعا حل و
فصل درست با من پس از برخی از زمان.
جایی در سراسر پاراگراف شما قادر به من مؤمن متاسفانه
فقط برای while. من با این حال کردم مشکل خود را با فراز در منطق و شما ممکن است را خوب به
کمک پر همه کسانی شکاف. در این رویداد شما که می توانید انجام من می قطعا تا پایان تحت
تاثیر قرار داد.
Genesis
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 01:27 ب.ظ
Thank you, I have just been searching for info about this topic for
a long time and yours is the best I've came upon so far.
However, what concerning the conclusion? Are you sure in regards to the supply?
mosafer
پنجشنبه 14 آذر 1392 11:12 ب.ظ
سلام
راه امید برگشته
فراوون آپ کردم
تشریف بیارید خوشحال میشم
منتظرم
شمسه
یکشنبه 18 اردیبهشت 1390 09:45 ب.ظ
...
یاحسین
چهارشنبه 7 اردیبهشت 1390 01:12 ق.ظ
خیمه مجازی هیئت مذهبی جامعه الحسین (ع) فریمان
بفرمائید:
http://jameatolhosein.blogfa.com
مسافر
دوشنبه 1 فروردین 1390 02:06 ب.ظ
سلامم به باران و آیینه باد
به دل های خوشرنگ و بی کینه باد
سلامم به نوروز و فصل بهار
به یاران امروز و دیرینه باد . . .
................................................................
بهار بهترین بهانه برای آغاز و آغاز بهترین بهانه برای زیستن است . . .
عید نوروز مبارک همیشه ساد و خرم باشید . . .
مسافر از وبلاگ راه امید
نردبان آفتاب
شنبه 18 دی 1389 04:40 ب.ظ
سلام...
دعوت نامه..
شما به وبلاگ نردبان آفتاب دعوت شده اید.
مطالبتون زیباست...
منتظرم...
مسافر
یکشنبه 27 تیر 1389 10:17 ب.ظ
سلام میثم جان . . .
ممنون که از وبلاگم دیدن کردی . . .وبلاگ شما هم برام خیلی جالب بود . . . خوش حال می شم اگه دوست داشته باشی تبادل لینک کنیم . . .
خبرم کن . . .
بازم بیا . . .
منتظر حضور گرمت هستم . . .
مهلا
چهارشنبه 16 تیر 1389 02:23 ب.ظ
سلام...مرسی که بهم سر زدی... شما هم وبلاگ خیلی قشنگی داری.
اگه دوست داشتی منو لینک کن و خبر کن تا بلینکمت...
موفق باشی
یکی مثل همه...
یکشنبه 23 خرداد 1389 03:43 ب.ظ
لینکم کن بهم خبر بده لینکت میکنم....
یکی مثل همه...
یکشنبه 23 خرداد 1389 03:42 ب.ظ
جالبه.........خیلی جالبه.....واقعا جالبه....
بیا وبلاگم به دردت میخوره ...
ناهید
یکشنبه 16 خرداد 1389 06:00 ب.ظ
سلام .
اول اینكه با افتخار لینك شدی !!!!!! (شوخی كردم)
راستی بابت RSS هم ممنون . توی نظر سنجی هم شركت كردم .
سجّاد ناصری
چهارشنبه 15 اردیبهشت 1389 09:05 ب.ظ
میثم جون واقعا وبلاگت حرف نداره. یادت باشه به سایت من سر بزنی.

سجّاد ناصری
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


فهرست وبلاگ
آرشیو
نویسندگان
پیوندها
صفحات جانبی
نظرسنجی
    مطالب وقالب وبلاگ چطوراست؟




آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
جستجو
آخرین پستها